Pilot Projeler Ve Uygulamaları

Pompaj Depolamalı HES’ler ve Hibrit Enerji Projeleri Konusundaki Çalışmaların Tarihçesi
Genel olarak termik santraller talep değişimlerine kolayca uyum sağlayamamaları nedeniyle baz yükte, hidroelektrik santraller ise kolayca işletilip durdurulabilen ve aynı zamanda kısa bir sürede tam kapasite yüke çıkışa uyum sağlayabilmeleri nedeni ile pik talebin karşılanmasında kullanılmaktadır. Termik ve nükleer santrallarda yük dalgalanmalarının boyutunu mümkün olduğunca azaltmak ve bu santralları sabit bir yük faktörüyle işletmek ideal işletme koşullarına ulaşmak demektir. Pik yük dalgalanmasını dengelemek için devreye alma ve çıkarma konusunda sorun yaratmayan ve dakikalar mertebesinde hızla üretime başlayabilen ve aynı zamanda kısa bir sürede tam kapasite yüke çıkışa uyum sağlayabilen hidroelektrik santrallara ihtiyaç vardır.

Pik talebin karşılanmasında rezervuarlı HES’lerin yetersiz kalması durumunda pompaj depolamalı hidroelektrik santrallere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu santraller güç talebinin düşük olduğu zamanlarda suyu yüksekte bir haznede depolamak ve bu şekilde biriktirilen sudan puant zamanlarda hidroelektrik enerji elde etmek amacıyla planlanmaktadır.

PHES’lerin dünyadaki yapılış amaçları; pik talebin karşılanması, güvenli bir güç kontrol sistemi tesis etmek, frekans kontrolü yapmak, rüzgar enerjisinin depolanmasını sağlamak, büyük kapasiteli santrallerın (termik, nükleer) devre dışı kalmaları durumunda yedek güç olarak planlanmasıdır. Güneş ve rüzgardan elde edilen büyük miktarlardaki enerjinin depolanması için bir alternatif teşkil etmektedir.

Pompaj depolamalı HES’ler rezervuarlarının büyüklüğüne ve işletme politikasına göre günlük-haftalık veya sezonluk biriktirme yapabilmektedir. Günlük çevrimde, pik saatlerde üretimde kullanılan suyun tamamı aynı gün pik dışı saatlerde üst rezervuara pompalanır. Haftalık çevrimde ise, hafta içi günlerde pik saatlerde üretimde kullanılan suyun bir kısmı aynı gün pik dışı saatlerde üst rezervuara pompalanır, hafta içi günlerin sonunda tamamen boşalan üst rezervuar hafta sonu günlerinde (Cumartesi, Pazar) pik dışı saatlerde pompaj yapılarak tekrar doldurulur. Sezonluk biriktirmede ise nehir akımının ve enerjinin fazla olduğu dönemde su, üst rezervuara pompalanır ve akımın az olduğu dönemde üst rezervuarda depolanan sudan firm enerjiyi arttırmak için enerji üretilir.

                                                                                   

İlk pompaj depolamalı sistem kullanımı 1890’larda İtalya ve İsviçre’dedir. 2010 yılı itibarıyla, 39 Ülkedeki PHES toplam kurulu gücü 133.476 MW’ın üzerindedir.

Mülga Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü önümüzdeki yıllarda meydana gelebilecek pik güç açığının giderilmesi, elektrik enerjisi temininde güvenilirliğinin sağlanması, depolamalı tesislerimizin verimli kullanılması ve rüzgar enerjisinin depolanmasını sağlamak, büyük kapasiteli santrallerın (termik, nükleer) devre dışı kalmaları durumunda yedek güç olarak pompaj depolamalı santrallerinin devreye girmesine yönelik yapılacak çalışmalara öncülük etmiştir.

Bu konuda Mülga Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü 2007 yılında başladığı araştırma çalışmaları da dahil olmak üzere 2009 yılı sonu itibarıyla 18 adet PHES in ilk etüdünü tamamlamıştır. İlk Etüt seviyesinde hazırlanan bu projelerin toplam kurulu gücü yaklaşık 15000 MW’tır.

Türkiye Pik Talebinin Karşılanması için Optimal Güç Üretimi (Study on Optimal Power Generation for Peak Demand in Turkey) Projesi
Türkiye Pik Talebinin Karşılanması için Optimal Güç Üretimi (Study on Optimal Power Generation for Peak Demand in Turkey)” Projesi Mülga Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü koordinasyonunda Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü (TEİAŞ) ve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) aracılığı ile görevlendirilen Tokyo Electric Power Company (TEPCO) uzmanları eşliğinde 02.02.2010 tarihinde yürütülmeye başlamış olup, çalışma 2011 Şubat ayında sonuçlandırılmış ve 15 Nisan 2011 tarihi itibarıyla da Nihai rapor teslim alınmıştır. Söz konusu çalışmaya ait anlaşma; Dışişleri Bakanlığının 13/4/2010 tarihli ve HUMŞ/578625 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu’nca 7/5/2010 tarihinde kararlaştırılmış, 4 Temmuz 2010 tarih ve 27631 sayılı resmi gazetede milletlerarası anlaşma olarak yayımlanmıştır.

Çalışmanın amacı Türkiye için, pik güç bazlı güç üretim planının (2010-2030) irdelenmesi, Türkiye'nin güncel pik güç üretim planı içinde pompaj depolamalı hidroelektrik santraların hangi kapasitede, yılda ve hangi koşullarda devreye alınmasının tahmin edilmesidir. Bu amaçla Türkiye için potansiyel pompaj depolamalı hidroelektrik santral yerleri talebin yoğun olduğu bölgeler, jeolojik, topografik ve çevresel kısıtları da içeren kriterler açısından araştırılmış ve yapılan kademeli eleme sonucunda alt rezervuarları Gökçekaya Barajı ve HES olan Gökçekaya Pompajlı HES (1400 MW) ve Altınkaya Pompajlı HES’in (1800 MW) kavramsal tasarımı yapılmıştır.

Rüzgar Enerjisine Dayalı Elektrik Enerjisi Üretimi Yapan Tesislerin Şebeke Üzerindeki Olumsuz Etkilerinin Azaltılması: Yahyalı Rüzgar Pompaj Depolamalı HES Hibrit Enerji Projesi
Pompaj depolamalı HES’ler rüzgar enerjisi kaynaklarına dayalı elektrik enerjisi üretimi yapan tesislerin sayılarının artışına bağlı olarak şebeke üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılmasına, fazla üretim anında bu enerjinin depolanmasına, şebeke işletimi açısından voltaj ve frekans kontrolu özelinde olmak üzere yan hizmetlerde kullanılmasına, ülkemizde yapımı düşünülen ve baz olarak işletilen nükleer santralardan üretilen enerjinin talebin az olduğu saatlerde depolanarak puant saatlerde kullanılmasına imkan vermektedir. Bu amaçla Rüzgar Enerjisi ve Pompaj Depolamalı HES’ten oluşan hibrit sistem ile rüzgar gücündeki değişkenliği düzeltilmesi planlanmıştır.

                                                                                   

Rüzgar enerjisi ve Pompaj Depolamalı HES’ten oluşan hibrit sistem ile rüzgar gücündeki değişkenliği düzeltmek suretiyle yaklaşık 48.000 MW büyüklüğünde öngörülen ekonomik rüzgar enerjisi potansiyelinden etkin şekilde yararlanılabilmesi öngörülmektedir. Bu proje kapsamında öncelikle rüzgardan elde edilecek elektriksel gücün düzgün bir şekilde şebekeye verilmesinin yanı sıra, rüzgar gücünün planlı aralıklarla ve düzgün bir şekilde şebekeye aktarılması da mümkün olacaktır. Bu proje ile Ülkemizin ekonomik rüzgar potansiyelinin tamamen değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

Yahyalı Hibrit Enerji projesinde planlanan pompaj depolamalı hidroelektrik santrale ait alt rezervuar Kayseri İli Yahyalı İlçesi sınırları içinde 3096 sayılı Yasa kapsamında özel sektör tarafından Yap-İşlet-Devret modeli ile işletilmekte olan Çamlıca I Regülatörü ve HES’in rezervuarı olacaktır. Çamlıca I HES’in dolusavak kret kotu 1193,85 m, aktif hacmi 293.000 m3 ve proje debisi 11,66 x 3 = 35 m3/sn’dir. Üst rezervuar ise çamlıca I HES’in batısında 1300 m kotlarında yer alan dere üzerinde planlanmıştır. Üst rezervuarın maksimum su seviyesi 1305 m’dir. Üst rezervuar ile alt rezervuar arasındaki brüt düşü 111 m’dir. Üst rezervuarın aktif hacmi ise 235.000 m3 olacaktır. Üst rezervuar ile alt rezervuar arasındaki hidrolik iletim 323 m uzunluğundaki tünel, 189 m uzunluğundaki cebri boru ile sağlanacaktır. Cebri boru çıkışında 4 MW kurulu güçte bir santral planlanmaktadır.

Temin edilecek 4 adet 2,5 MW’lık rüzgar türbini Çamlıca I Regülatörünün kuzeyinde Sazak ve Kuzoluk köyleri arasında yer almaktadır.

Yahyalı Hibrit Enerji Projesi’ne ait iş bölümü hususunda YEGM, EÜAŞ Genel Müdürlükleri ile TÜBİTAK-MAM Enerji Enstitüsü Başkanlığınca 25.07.2012 tarihinde Genel Müdürlüğümüzde, Genel Müdürümüz Sayın Yusuf YAZAR, EÜAŞ Genel Müdürü Sayın Halil ALIŞ ve TÜBİTAK-MAM Enerji Enstitüsü Başkanı Sayın Tamer BEŞER tarafından bir Çerçeve Protokol imzalanmıştır. Proje kapsamında rüzgar enerjisi teknolojileri konusunda lider ülkeler ile teknik işbirliği yapılması planlanmaktadır.

                                                           

Yahyalı Hibrit Projesi Sunumu

Sayfa Başına Dön | Anasayfa