ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ÖZET

Çağdaş dünyada enerji verimliliği; üretimi, iletimi ve tüketilmesi alanlarında kullanılan teknolojilerle, enerjinin en düşük kayıpla ve en yüksek yarar sağlayacak şekilde kullanımı anlamını taşımaktadır. Enerji tasarrufu kavramı ise bazı alanlarda enerji tüketiminin azaltılması değil, enerjinin ekonomik üretimi ve savurganlığının önlenmesi anlamını taşımaktadır.

Enerji verimliliğine çağdaş yaklaşım çerçevesinde hem talep hem de arz alanlarında atılabilecek önemli adımlar vardır. Bunlar kısa, orta ve uzun vadede alınabilecek önlemlerle ve hem üretim ve iletim hem de tüketim alanlarında benimsenecek teknolojilerle gerçekleştirilebilecektir.

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulunun, TÜBİTAK koordinasyonunda yürütülmek üzere, ilgili kamu ve akademik kuruluşlara vermiş olduğu görev çerçevesinde "Enerji Teknolojileri Ar+Ge Programı Hazırlanması" çalışması ilgili kuruluşlardan 45 kadar uzmanın katılımıyla oluşturulmuş bulunan bir Çalışma Grubu tarafından yürütülmektedir. Çalışma Grubu tarafından kurulmuş bulunan 5 Alt Komisyon; hazırlamış oldukları raporları Çalışma Grubunun tartışmasına sunmuşlardır.

Bu bildiride, bu çalışmanın ortaya koyduğu, henüz yayınlanmamış araştırma ve geliştirme gereksinimleri çerçevesinde, Türkiye'nin önündeki enerji verimliliğine çağdaş yaklaşım perspektifi tartışılacaktır.

SUMMARY

MODERN APPROACH TO ENERGY EFFICIENCY AND TURKEY

The concept of energy efficiency in the modern world refers to technologies that enable generation, transportation and utilisation of energy with a minimum of loss and a maximum of benefit to the user. The concept of energy economy is no longer indicative of using energy sparingly, but concerns economy in generation and utilisation of energy and preventing its waste.

In context of the modern approach to energy efficiency, there are measures to be taken both in energy supply and demand for energy. These measures are to be realised through technologies to be applied in generation and transportation as well as consumption of energy.

The Supreme Council for Science and Technology (BTYK) has mandated The Scientific and Technical Research Council of Turkey (TÜBITAK) to organise a Working Group consisting of members from various public and private bodies as well as academia, to work out an "Energy Technologies R&D Programme for Turkey". The Working Group consisting of around 45 select experts in energy matters, has appointed 5 sub-committees, in 5 major topics and these sub-committees have submitted their reports to the general assembly of the Working Group to be discussed.

This paper, seeks to discuss the energy efficiency perspective before Turkey, in the light of R&D requirements proposed by this initiative, the results of which are yet unpublished.

1- ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAVRAMINA TÜRKİYE AÇISINDAN YAKLAŞIM

Enerji verimliliği ile ilgili evrensel ölçüde kavramlar olduğu gibi, her ülkenin kendi özel koşullarını ilgilendiren, o ülkeye özgü kavramlar da vardır. Bu yaklaşım belki en önemli ölçüde Türkiye için geçerlidir. Çünkü Türkiye bazı enerji kaynakları açısından zengin, diğerleri açısından fakirdir. Türkiye'nin fakir olduğu kaynaklar açısından komşuları oldukça zengindir. Türkiye'nin 800 bin kilometre kareyi bulan batıdan doğuya uzanan dikdörtgen şeklindeki toprakları üzerinde yerleşim yerleri arasındaki mesafeler büyük, iletim hatları uzundur.

Türkiye'nin enerji verimliliğine bakış açısı aşağıdaki yaklaşımları ve ilkeleri içermektedir:
- Kaynakların etkin kullanımı: Türkiye, ülke dışı kökenli enerji kaynakları ile dengeli biçimde kendi öz kaynaklarını kullanmalı, kaynaklara bağımlılığı dağıtmalıdır.
- Birim enerji arzı başına harcamaların azaltılması: İthal edilen veya yurt içi kaynaklardan elde edilen birincil ve ikincil birim enerji başına yapılan harcamalar düşürülmeli ve/veya birim enerji tüketimi başına elde edilecek katma değer artırılmalıdır
- Yeni enerji dönüşüm tesisi gereksiniminin azaltılması: Mevcut enerji dönüşüm tesislerinin verimliliği ve buna bağlı olarak gücü artırılarak elde edilecek ek enerji arzı ile yeni enerji dönüşüm sistemlerine gereksinim azaltılmalıdır.
- Birim maliyetlerin düşürülmesi: Birim maliyetlerin düşürülmesi, ekonominin temel girdilerinden olan enerjide ucuzlama sağlayacağından enerji kullanan sektörlerde rekabet edebilirliği artıracaktır.
- Enerji kalitesinin yükseltilmesi: Enerjinin sürekli ve yeterli miktarda sunulması ile kalite sabitliğinin sağlanması verimliliği artırıcı bir faktördür.
- Rekabetçiliğin korunması: Gerek iç ve gerekse de uluslar arası piyasada enerji arzı ve talebi alanlarında rekabetçiliğin korunması şarttır.
- Global enerji krizlerine hazırlıklı olmak: Dünyanın bilinen petrol ve doğal gaz rezervlerinin 21. yüzyıl içinde tükenmesi veya çeşitli global veya bölgesel olasılıklarla kullanılamayacak duruma gelmesine karşı alternatif enerji kaynaklarıyla hazırlıklı olmak gereklidir.
- Çevrenin korunması: Enerji üretimi ve kullanımının çeşitli emisyonlarla çevreye vermekte olduğu zarar da bir maliyet unsuru olduğundan bu zararı kaynakta önlemek maliyet etkinliğe katkıda bulunacağından, bir verimlilik unsuru olarak görülmelidir.

2- TÜRKİYEDE SEKTÖRLER BAZINDA ENERJİ KULLANIMI VE ENERJİ TASARRUFU POTANSİYELİ

Türkiye'de sektörlerin birincil enerji tüketimi bazında enerji tasarrufu potansiyeli EİEİ'nin çalışmaları sonucunda Şekil 1'de gösterilen ölçüde olduğu belirlenmiştir. Buna göre, sanayi sektöründe 5,3 Mtep, binalarda ve hizmet sektöründe 5,1 Mtep, çevrim tüketiminde 3,5 Mtep, ulaşım sektöründe 2,8 Mtep ve tarımda da 0,4 Mtep olmak üzere toplam 17,1 Mtep tutarında enerji tasarrufu olanağı bulunmaktadır [1].